Τα «παθήματα» της φορολογίας καπνού που «δεν έγιναν μαθήματα»

Τα «παθήματα» της φορολογίας καπνού που «δεν έγιναν μαθήματα»

EDITORIAL Παρασκευή, 01 Δεκέμβριος 2017 10:24

Σύμφωνα με το άρθρο 60 παρ. 4 του Ν. 4389/2016 (ΦΕΚ 94/Α’/27.05.2016), από 1.1.2017 τίθενται σε εφαρμογή οι αναθεωρημένοι από την παράγραφο 1 της ίδιας διάταξης συντελεστές του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης Καπνού (ΕΦΚ).

του Ευάγγελου Παπαγιάννη

Η μετάθεση του χρόνου ισχύος των νέων συντελεστών αποτελεί τη μόνη καινοτομία. Στο πρόσφατο παρελθόν, αλλεπάλληλες τροποποιήσεις του ΕΦΚ ίσχυσαν από δημοσίευσης, μέχρι και από κατάθεσης του σχετικού νόμου. Η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί έμπρακτη εκδήλωση της αμηχανίας των κυβερνητικών σχεδιασμών, καθώς μεταθέτει χρονικά και την αναμενόμενη αποτυχία είσπραξης των προϋπολογισθέντων εσόδων, όπως έχει διδάξει το πρόσφατο παρελθόν.

Εύλογα τίθεται το ερώτημα γιατί οι συνεχείς αυξήσεις του ΕΦΚ και του ΦΠΑ στον καπνό αποτυγχάνουν παταγωδώς στους εισπρακτικούς τους στόχους, αφού στο πρόσφατο παρελθόν, αντί αυξήσεως, κατέληξαν στη μείωση των πραγματοποιούμενων εσόδων. Το φαινόμενο, μάλιστα, αυτό παρατηρείται μετά το 2009, καθώς μέχρι τότε οι αυξήσεις του ΕΦΚ απέφεραν περισσότερα χρήματα στα κρατικά ταμεία. Αντίστροφη όψη του ερωτήματος αποτελεί η αδυναμία της εφοδιαστικής αλυσίδας καπνού να ενσωματώσει τις αλλεπάλληλες αυξήσεις, με τραγική κατάληξη τη συρρίκνωση, φαινόμενο που δεν είχε παρατηρηθεί στο παρελθόν.

Τέμνοντας κριτικά και συγκριτικά όλες τις αυξήσεις του ΕΦΚ καπνού από το 2009 μέχρι σήμερα, αυτές ελέγχονται ως αναντίστοιχες με το μακροοικονομικό περιβάλλον και επιπόλαιες όσον αφορά την κανονιστική και ρυθμιστική τους επίπτωση στη διάρθρωση και την ομαλή λειτουργία της αγοράς καπνού, και μάλιστα των πιο αδύναμων κρίκων της, της διανομής και του λιανοπωλητή.

Ο ΕΦΚ αποτελεί φόρο στην κατανάλωση. Στο απώτατο παρελθόν, οι αυξήσεις του υπήρξαν ανάλογες της αύξησης των εισοδημάτων, και μάλιστα ακόμη παλαιότερα, στο πλαίσιο ενός πληθωριστικού περιβάλλοντος ενός διολισθαίνοντος και συχνά υποτιμώμενου εθνικού νομίσματος. Οι ανατιμήσεις της εργοστασιακής τιμής ήταν ανάλογες των μεταβολών στον ΕΦΚ και μπορούσαν εν μέρει να επιβληθούν από το κράτος μέσω του μηχανισμού της διοικητικής έγκρισης της λιανικής τιμής. Η προμήθεια της εφοδιαστικής αλυσίδας επί της εγκεκριμένης λιανικής τιμής υπήρξε μέχρι το 1993 νομοθετικά κατοχυρωμένη και ασκούσε έμμεση επιρροή στη διαμόρφωσή της.

Η εκδήλωση της δημοσιονομικής κρίσης το 2009 έλαβε χώρα σε διαφορετικό μακροοικονομικό και θεσμικό περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζεται από αποπληθωρισμό και συνεχή ανατίμηση του νομίσματος, με κύριο εργαλείο την καθίζηση των εισοδημάτων και τη μείωση των τιμών. Υπό τέτοιες συνθήκες, η εμμονή στους φόρους κατανάλωσης και την τεχνητή διόγκωση των τιμών ως εργαλείου δημοσιονομικής προσαρμογής είναι από αντιφατική έως σχιζοειδής, αφού συνεπάγεται επιβράδυνση της κατανάλωσης και έξαρση του παρεμπορίου και της λαθρεμπορίας. Ειδικά στο πεδίο του καπνού, τα φαινόμενα αυτά εκδηλώθηκαν διαλυτικά ως υποκατάσταση της νόμιμης αγοράς από το λαθρεμπόριο σε επίπεδα που κινούνται σταθερά προς το ήμισυ της νόμιμης αγοράς, παρά τη συνεχή λήψη αστυνομικών και διοικητικών μέτρων.

Εισπρακτική αποτυχία

Η εισπρακτική αποτυχία όμως δεν εξαντλεί τα αίτιά της σε μακροοικονομικούς λόγους, που εκφράζουν τη μία μόνο όψη του φαινομένου, και συγκεκριμένα την πίεση των λιανικών τιμών σε ανώτερα επίπεδα, αναντίστοιχα με την εισοδηματική ευχέρεια της κατανάλωσης. Η φοροδοτική δυναμική του ΕΦΚ καπνού βαίνει συρρικνούμενη μέχρις εξαντλήσεως, αφού η είσπραξη προϋποθέτει τουλάχιστον τη διατήρηση της κατανάλωσης στα ίδια επίπεδα.

Η εισπρακτική αποτυχία του ΕΦΚ έχει και θεσμικού χαρακτήρα αίτια, τα οποία το κράτος αρνείται κακόπιστα και με προφανείς σκοπιμότητες να αντιμετωπίσει. Προκύπτουν από την επίπτωση του ΕΦΚ στην κατανομή της λιανικής αξίας του καπνού ανάμεσα στο κράτος και την εφοδιαστική αλυσίδα, και πρωτίστως στις καπνοβιομηχανίες, οι οποίες έχουν το νομοθετικό προνόμιο του ορισμού της λιανικής και της εργοστασιακής (χονδρικής) τιμής. Το προνόμιο αυτό αντιστοιχεί σε έμμεσο προσδιορισμό της φορολογικής απόδοσης από τη μία και σε πλήρη έλεγχο των εισοδημάτων της λοιπής εφοδιαστικής αλυσίδας από την άλλη.

Το κράτος δεν θέλει να εννοήσει ότι μοιράζεται με την καπνοβιομηχανία τον παραδοσιακό κανονιστικό του ρόλο στο πεδίο της αγοράς καπνού. Την αδυναμία αυτή, η οποία αρχικά εκφράστηκε ως άρνηση, μετά ως αποδοχή και εν τέλει ως αμηχανία και απόρριψη, την πλήρωσε το δημόσιο ταμείο, την πλήρωσαν τα περίπτερα και τα ψιλικά, που κλείνουν το ένα μετά το άλλο, και τελικά την πληρώνει η κοινωνία, που βλέπει άλλον έναν παραδοσιακό της κλάδο να συρρικνώνεται και να ολιγοπωλείται από την υψηλή κεφαλαιοποίηση, με τριτοκοσμικούς όρους απασχόλησης και συνεργασίας, αν όχι με συνεχή τροφοδοσία της ανεργίας.

Όταν μιλάμε για τον ΕΦΚ καπνού, αναφερόμαστε σε δύο πυλώνες: α) τον πάγιο φόρο και τον ελάχιστο φόρο, που επειδή δεν εξαρτώνται από τη λιανική τιμή υποκατέστησαν την κατάργηση της διοικητικής έγκρισης της λιανικής τιμής ως εργαλείο εμμέσου προσδιορισμού της κατώτατης λιανικής τιμής, και β) τον αναλογικό φόρο, που εξαρτάται από τη λιανική τιμή και αντανακλά το εύρος λιανικών τιμών.

Όταν μιλάμε για επτά –αν δεν έχει χαθεί το μέτρημα– αυξήσεις του ΕΦΚ καπνού σε έξι χρόνια, επί της ουσίας μιλάμε για μία και μόνο γεωμετρική αύξηση, με διαδοχικές νομοθετικές τροποποιήσεις, το 2010, που προέκυψε ως ταυτόχρονη και συλλήβδην αύξηση όλων των συντελεστών του φόρου και του ΦΠΑ, δημιουργώντας προϋποθέσεις έκρηξης της λιανικής τιμής σε δυσθεώρητα επίπεδα, ακόμη και για τα εισοδήματα εκείνης της εποχής. Έκτοτε, και μετά την πρώτη εισπρακτική αποτυχία, το κράτος έχει προχωρήσει σε επιλεκτικές αναπροσαρμογές και αναδιαρθρώσεις επιμέρους στοιχείων του φόρου, στο φόντο της υψηλής φορολογικής επιβάρυνσης της λιανικής τιμής το έτος 2010.


Φάση… άρνησης

Υπηρεσιακός παράγοντας του Υπουργείου Οικονομικών παραδέχτηκε ότι το 2010 είχε τεθεί ως στόχος ένα πακέτο τσιγάρα λιανικής τιμής 3,20 ευρώ, από τα ακριβά εκείνης της εποχής, να ανέλθει στα 4,40 ευρώ, και μεμφόταν τις καπνοβιομηχανίες για το δήθεν θράσος τους να το αυξήσουν μόνο στα 3,80 ευρώ.

Το κράτος περνούσε τη φάση της άρνησης. Οι καπνοβιομηχανίες δεν είχαν κανέναν λόγο να ακολουθήσουν την κρατική σχιζοφρένεια της εκτόξευσης των τιμών σε μια αγορά σε ύφεση. Απάντησαν με ανεπαρκείς αυξήσεις λιανικών τιμών, φροντίζοντας να περιορίσουν τη συμμετοχή της εφοδιαστικής αλυσίδας, και πρωτίστως των λιανοπωλητών (περιπτέρων-ψιλικών) στην κατανομή της λιανικής τιμής, ώστε να αναπληρώσουν οι ίδιες μερικώς τις απώλειες από την αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης. Το μερίδιο του κράτους μεγάλωσε, της καπνοβιομηχανίας μειώθηκε ελαφρά σε ανεκτά επίπεδα, συγκρινόμενο με τον όγκο των πωλήσεών της και το κόστος παραγωγής, και του περιπτέρου κατέρρευσε, φέρνοντας βροχή από λουκέτα.

Όλοι θυμόμαστε τον Κώστα Κόγια να κάνει απεργία πείνας στο Σύνταγμα. Το Υπουργείο έδειξε να αφυπνίζεται και κάλεσε όλους τους παράγοντες της εφοδιαστικής αλυσίδας, με πρόσχημα την επίλυση του προβλήματος των περιπτέρων. Παρά τις όποιες ειλικρινείς προθέσεις του τότε αρμόδιου υφυπουργού, κ. Κουσελά, η κυβέρνησή του, στο παρασκήνιο, προωθούσε τη συνθηκολόγηση κράτους και καπνοβιομηχανίας, με στόχο τη διάσωση της υψηλής φορολογικής επιβάρυνσης και θύμα το περίπτερο.

Το κράτος μετατοπίστηκε στο στάδιο της αποδοχής. Κάπως έτσι καταλήξαμε στον Ν. 4093/2012, έναν νόμο-ταφόπλακα για το περίπτερο, τα ψιλικά και τα έσοδα από τον ΕΦΚ. Με σκοπό τη διάσωση της υψηλής φορολογίας και όχημα την αμφισβητήσιμη «απελευθέρωση» του επαγγέλματος του καπνοπώλη, το κράτος προώθησε τη μείωση του κόστους διανομής της καπνοβιομηχανίας, μέσω της συρρίκνωσης της λιανικής αγοράς και της ολιγοπώλησής της υπό τον έλεγχο της καπνοβιομηχανίας και των αντιπροσώπων της. Τα ποσοστά της λιανικής παρέμειναν συρρικνωμένα. ΑΜΕΑ δικαιούχοι αδειών περιπτέρων πετάχτηκαν, και πετιούνται καθημερινά, στον δρόμο. Επαγγελματίες δεκαετιών κατεβάσανε ρολά, με τεράστιες οφειλές στο δημόσιο ταμείο. Τα διαφθορεία των ΟΤΑ υπήρξαν πολύτιμοι σύμμαχοι οργανωμένων εμπορικών συμφερόντων στον προσδιορισμό της γεωγραφίας και του χαρακτήρα της λιανικής, επιβάλλοντας δυσβάστακτα τέλη και πρόστιμα, προωθώντας με αθέμιτες πρακτικές την έξωση της μικρής επιχειρηματικότητας από τον χώρο και επισπεύδοντας την εγκατάσταση των εκλεκτών οικονομικών συμφερόντων ή την υποταγή των επαγγελματιών σε αυτά. Οι όροι εφοδιασμού ισοπεδώθηκαν και έγιναν ομοιόμορφοι. Οι πιστώσεις καταργήθηκαν, οι πληρωμές επιβλήθηκαν τοις μετρητοίς, οι παραδόσεις επιλεκτικές και σε συγκεκριμένες μόνο ποσότητες.

Κορπορατικές διαστάσεις

Στο πεδίο της φορολογίας, το κράτος αποδέχθηκε την αποκλιμάκωση του αναλογικού στοιχείου και την αύξηση του πάγιου στοιχείου και του ελάχιστου φόρου, επιτρέποντας στην καπνοβιομηχανία την αποκλιμάκωση των τιμών στον άξονα των 3,50 ευρώ, πάλι με βλάβη της λιανικής. Οι υποσχέσεις της καπνοβιομηχανίας για στασιμότητα των τιμών, ώστε η αποκλιμάκωση του φόρου να δημιουργήσει περιθώριο κέρδους για τη λιανική, έμειναν στα χαρτιά. Ο πόλεμος των τιμών συνεχίστηκε ανηλεής.

Μάλιστα, η αναδιάρθρωση των συντελεστών είχε δύο ενδιαφέρουσες, κορπορατικές –για να θυμηθούμε τη Naomi Klein– διαστάσεις. Πρώτον, παρενέβαινε δυναμικά στον ανταγωνισμό των καπνοβιομηχανιών και θεσμοθετούσε ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα προς όφελος κάποιων και εις βάρος άλλων, στρεφόμενη σε βάρος του λεπτοκομμένου καπνού για στρίψιμο, η φορολογία του οποίου έχει ξεπεράσει κάθε όριο (και με τον τελευταίο νόμο περνάει και το ταβάνι) και εις βάρος του εύρους των λιανικών τιμών, την απόσταση των οποίων ισοπέδωσε. Δεύτερον, στο φόντο της καταστροφής της οικονομίας και τις λιανικής καπνού, προώθησε, με τις ευλογίες των δανειστών, νομοθετικές απορρυθμίσεις, με στόχο τη βελτίωση της θέσης του μεγάλου κεφαλαίου στη θέση της κατεστραμμένης μικροεπιχειρηματικότητας και τη δημιουργία επενδυτικών ευκαιριών στα συντρίμμια της.

Και το δημόσιο ταμείο; Συνέχισε να καταγράφει πτώση των εσόδων, με αντίστοιχη έξαρση του λαθρεμπορίου, δεδομένου του ότι δεν υπήρξε καμία κεντρική πολιτική αντιμετώπισής του. Η πολυθρύλητη αύξηση των δημόσιων εσόδων από το τέλειο φορολογικό μοντέλο του 4093 αποδείχτηκε καπνός και τροφοδότης του παρεμπορίου. Ίσως τελικά και να μην ήταν αυτή ο σκοπός.

Τώρα το κράτος περνάει τη φάση της απόρριψης. Επανέρχεται με κλιμάκωση του αναλογικού φόρου, αφού ο βατήρας των πάγιων και ελάχιστων στοιχείων έχει διαμορφωθεί ψηλά από τον 4093 και τις τροποποιήσεις του, και δημιουργεί μια εικονική πραγματικότητα άντλησης πρόσθετων εσόδων. Η κατάληξη είναι βέβαιη: Αποτυχία. Και ο κοινός παρονομαστής ένας: Ο θάνατος της μικρής λιανικής, τα ποσοστά κέρδους της οποίας θα υποστούν νέα συρρίκνωση, και μάλιστα σε συνθήκες περαιτέρω επιβράδυνσης της κατανάλωσης, λόγω έκρηξης των τιμών. Μάλιστα, πρόσφατη τροπολογία επιδίωξε να προσυπογράψει και τη ληξιαρχική πράξη θανάτου, αφού προωθούσε την κατάργηση των ψιλικών και την ανάθεση της λιανικής εμπορίας μόνο σε περίπτερα και σουπερμάρκετ.

Πειραματισμοί

Έξι χρόνια, το κράτος πειραματίζεται με τους συντελεστές, αφήνοντας πίσω του μια λιανική αγορά καπνού συντετριμμένη και υπερχρεωμένη, τροφοδοτώντας την ανεργία και την υποαπασχόληση της εφοδιαστικής αλυσίδας και διαμορφώνοντας μια συρρικνωμένη κλειστή αγορά, οικονομικά εξαρτημένη και χειραγωγούμενη από την καπνοβιομηχανία.

Η αναβολή ισχύος των νέων συντελεστών δεν αποτελεί περίοδο προσαρμογής.

Αποτελεί την τελευταία ευκαιρία του κράτους για περισυλλογή. Αποτελεί και την τελευταία ευκαιρία της μικρής λιανικής για αντεπίθεση, για την ακύρωση των νέων αναπροσαρμογών στους φόρους και τη διεκδίκηση της επιβίωσης της μικρής λιανικής μέσα από τη θεσμική της ανασυγκρότηση.

 Οι στόχοι της θεσμικής ανασυγκρότησης δεν μπορεί να είναι άλλοι από τους ακόλουθους:

  1. Ισόρροπη επαναχάραξη των στοιχείων του ΕΦΚ από μηδενική βάση, με σκοπό τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης, ώστε να προκύψει κατοχυρωμένο νομοθετικά μέρισμα για τη μικρή λιανική, την αποκατάσταση του ισόρροπου και καλώς εννοούμενου ανταγωνισμού των καπνοβιομηχανιών και την ανάπτυξη λογικού και αντίστοιχου προς την εισοδηματική ευχέρεια εύρους λιανικών τιμών. Οι φορολογικές και ασφαλιστικές απώλειες από τη συρρίκνωση της εφοδιαστικής αλυσίδας είναι μεγαλύτερες από τα σχεδιαζόμενα έσοδα, που ποτέ δεν επιτεύχθηκαν.
  2. Φραγμούς στη ρυθμιστική και κανονιστική παντοδυναμία της καπνοβιομηχανίας στην αγορά μέσω της θεσμικής κατοχύρωσης ελάχιστου ποσοστού κέρδους στον καπνό, με σκοπό τη μεταβολή της κατανομής ανάμεσα στην καπνοβιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα. Πλήρης θεσμική διάκριση και ανεξαρτησία της μικρής λιανικής από την καπνοβιομηχανία και τη διανομή, στη βάση ενός αδειοδοτημένου από τις περιφέρειες επαγγέλματος με κοινωνικά και προνοιακά κριτήρια και της απαγόρευσης της αδειοδότησης της λιανικής στους υπόλοιπους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας.
  3. Επίσπευση των δράσεων του Π.Ο.Υ. κατά της παράνομης εμπορίας καπνού και πλήρης στεγανοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας από την τροφοδοσία του παρεμπορίου, με άμεση εφαρμογή του μητρώου στη βάση διοικητικά αδειοδοτημένης δραστηριότητας και της ιχνηλάτησης των καπνικών. Άμεση αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου και έκδοση των αναγκαίων υπουργικών αποφάσεων στις παραπάνω κατευθύνσεις.
  4. Συνεχής καταγγελία και προσφυγές σε όλα τα διεθνή και κοινοτικά όργανα της θεσμικής ενίσχυσης των σχέσεων οικονομικής εξάρτησης της μικρής λιανικής από τους υπόλοιπους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας και της ανταγωνιστικής σχέσης τους προς αυτή, καθώς και της συνεχούς καθυστέρησης στην προώθηση αποφασιστικής πολιτικής στην αντιμετώπιση του παρεμπορίου και την οργάνωση της εμπορίας καπνού σύμφωνα με τις προδιαγραφές του Π.Ο.Υ.
  5. Απόρριψη των ιδεολογημάτων για δήθεν απελευθέρωση της αγοράς καπνού σε ένα περιβάλλον στο οποίο τη φυσιογνωμία της προσδιορίζουν οι φορολογικές πολιτικές και τα νομοθετικά πλεονεκτήματα της καπνοβιομηχανίας.

Αφού ευχαριστήσω το Συνδικάτο για τη φιλοξενία, θέλω και εγώ να ενώσω τη φωνή μου με εκείνη του προέδρου: «Όχι άλλο κάρβουνο στη μικρή λιανική».

 

https://www.retailandtobacconews.gr

Read 969 times
Login to post comments

Μικρή Λιανική

  • Λαθρεμπόριο
  • Καπνοβιομηχανίες
  • Ηλεκτρονικό Τσιγάρο
Post by Διαχειριστής
- Νοε 27, 2017
Πολυμελής εγκληματική οργάνωση, που δραστηριοποιείτο με ταχύπλοα σκάφη στη διακίνηση μεγάλων ...
Post by Διαχειριστής
- Νοε 30, 2017
Έτοιμη είναι η καπνοβιομηχανία «Παπαστράτος» για να γυρίσει σελίδα στην ιστορία της. Μια ιστορία που ξεκίνησε το 1931 ...
Post by Διαχειριστής
- Δεκ 07, 2017
The TPD regulations, apparently, weren’t enough and there have been two dark days for the vaping community in Italy: ...

Εγγραφή Μελών

Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…