ΝΕΑ ΜΙΚΡΗΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Γ΄ ΛΑΘΡΕΜΠΟΡΙΟ ΤΣΙΓΑΡΩΝ (TOBACCO SMUGGLING) Μια απειλή για την οικονομία των κρατών και την υγεία των πολιτών

της Ανθυπασπιστή ΛΣ Μπίτσικα Ν. Ερασμίας, ΜΔΕ Εγκληματολογίας 
 
Το 2011 υπήρξε έτος λαθρεμπορίου τσιγάρων για τη χώρα μας. Ένα έγκλημα με μεγάλα κέρδη και χαμηλή επικινδυνότητα για τους δράστες. Συνήθως αποτελεί μια εναλλακτική δράση της παράνομης διακίνησης και εμπορίας ναρκωτικών.
 
Η Ελλάδα αποτελεί μία σημαντική καπνοπαραγωγό χώρα και ταυτόχρονα κορυφαία αγορά για τις καπνοβιομηχανίες, ενώ παράλληλα χαρακτηρίζεται από μία φιλοκαπνιστική κουλτούρα, αφού οι Έλληνες καπνιστές εμφανίζονται να είναι «παράλογα εξαρτημένοι» από το τσιγάρο και ιδιαίτερα ανεκτικοί στο λαθρεμπόριο τσιγάρων. Σε συγκριτική έρευνα που έγινε ανάμεσα σε 28 χώρες, κυρίως ευρωπαϊκές,  προκειμένου να καταδειχθούν αυτές με τη μεγαλύτερη ποσότητα λαθραίων τσιγάρων στις αγορές τους, η Ελλάδα καταλαμβάνει την 7η θέση, με ποσοστό 16,9%, ενώ στην πρώτη θέση φιγουράρει το Ηνωμένο Βασίλειο με ποσοστό της τάξης του 27%. Χώρες προέλευσης των λαθραίων τσιγάρων εντοπίζονται να είναι  η Ρωσία, τα κράτη της Βαλτικής και η Κίνα με τράνζιτ χώρες τα Δυτικά Βαλκάνια και κυρίως την Αλβανία, αλλά και την Κύπρο, τη Μάλτα και τη Ρουμανία.
 
Σύμφωνα με τον Γιώργο Αντωνόπουλο, αναπληρωτή καθηγητή Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο Teeside της Μεγάλης Βρετανίας, η εισαγωγή τους επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της διαφθοράς κρατικών λειτουργών, ενώ σπάνια χρησιμοποιείται βία. Όσον αφορά στην ταυτότητα των λαθρεμπόρων, πρόκειται για άτομα που δρουν τόσο μεμονωμένα όσο και σε δίκτυα, στα οποία εμπλέκεται ένας μεγάλος αριθμός μεσαζόντων, και τα οποία  συχνά μετατρέπονται σε ολόκληρες βιομηχανίες με ισχυρή θέση στην αγορά και υψηλή ανταγωνιστικότητα απέναντι στις νόμιμες καπνοβιομηχανίες. Η έρευνα του κ. Γ. Αντωνόπουλου έδειξε ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένο προφίλ λαθρέμπορου τσιγάρων και ότι αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη θέση ή το επίπεδο λειτουργίας του στη μαύρη αγορά καθώς και τους στόχους και τα κίνητρά του. Για παράδειγμα δράστες μπορεί να είναι παραθεριστές ή Έλληνες φοιτητές (σε πανεπιστήμια του εξωτερικού) που εμπορεύονται λαθραία τσιγάρα ή ένας ιδιοκτήτης μιας νόμιμης επιχείρησης καθώς και οι κοινωνικά και οικονομικά περιθωριοποιημένοι μετανάστες. Παρόλο που τα μέσα ενημέρωσης και οι καπνοβιομηχανίες αναφέρονται συνεχώς σε Μαφία, Κόζα Νόστρα, λόμπι και καρτέλ , η αλήθεια είναι ότι η αγορά λαθραίων τσιγάρων αποτελεί στην πραγματικότητα ένα σύνθετο περιβάλλον στο οποίο συνυπάρχουν μεμονωμένοι λαθρέμποροι, μικρές ομάδες και μεγάλης κλίμακας, δίκτυα. Επίσης, καταδεικνύεται σημαντικός ο ρόλος των νόμιμων επιχειρήσεων και κυρίως το πώς οι καπνοβιομηχανίες στηρίζουν κατά κάποιο τρόπο το λαθρεμπόριο τσιγάρων ως ένα μέσο για να ανοίξουν αγορές οι οποίες γίνονται όλο και πιο κλειστές και ανταγωνιστικές. Πάντως, στην Ελλάδα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με χαλαρά συνδεδεμένες τοπικές ομάδες, οι οποίες διατηρούν μια σχετική αυτονομία στη διεκπεραίωση της κάθε φάσης της διαδικασίας «οργανωμένων εγκληματικών δραστηριοτήτων» και οι οποίες, ιδωμένες στο σύνολό τους, πολύ απέχουν από το να μπορούν να θεωρηθούν ‘διεθνικό οργανωμένο έγκλημα’. Η ιδέα της απειλής του «διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος» έχει προκύψει με βάση πολιτικές σκοπιμότητες και έχει αναδειχθεί σε βασικό νομιμοποιητικό μοχλό της αναδιοργάνωσης και εντατικοποίησης ελέγχου και επιτήρησης, αλλά και αυστηροποίησης του σχετικού νομοθετικού πλαισίου χωρίς ταυτόχρονα να υπάρχει κάποιο έρεισμα από εμπειρικές έρευνες της ελληνικής εγκληματολογικής κοινότητας.
 
Στατιστικά στοιχεία
Σήμερα ο καπνός είναι η περισσότερο λαθραία διακινούμενη νόμιμη ουσία στον κόσμο! Υπολογίζεται ότι το 11,6 % όλων των τσιγάρων του εμπορίου είναι προϊόντα λαθρεμπορίου, δηλαδή περίπου 657 δισεκατομμύρια τσιγάρα κάθε χρόνο στερούν τις κυβερνήσεις παγκοσμίως από έσοδα 41 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Στη Μεγάλη Βρετανία στο τέλος της δεκαετίας του 1990 το λαθρεμπόριο τσιγάρων είχε πάρει διαστάσεις επιδημίας, καθώς το 30% περίπου των καπνικών προϊόντων της αγοράς προέρχονταν από λαθρεμπόριο με απώλειες κατ’ έτος πάνω από 3 δισεκατομμύρια λίρες. Η σημαντική αύξηση στους φόρους κατέβασε τα ποσοστά του λαθρεμπορίου στο 11% στην αμέσως επόμενη δεκαετία. Στην Ελλάδα η πρόσφατη εξάρθρωση του κυκλώματος λαθρεμπορίου τσιγάρων, όπου δυστυχώς φαίνεται να εμπλέκονται και επίορκοι συνάδελφοί μας, αποκάλυψε πώς μία και μόνη επιχείρηση -από τις δεκάδες που γίνονται κάθε χρόνο και δεν εξιχνιάζονται- προκαλεί απώλεια εσόδων για το κράτος της τάξης των 9 δισεκατομμυρίων ευρώ. Όσον δε αφορά την γειτονική μας Βουλγαρία, από τις αρχές του 2010 οι τελωνειακές υπηρεσίες της Βουλγαρίας έχουν πραγματοποιήσει περισσότερες από 12 χιλιάδες επιχειρήσεις και έχουν κατάσχει περίπου 250 εκατομμύρια πακέτα λαθραία τσιγάρα. Σύμφωνα με τις αναλύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, το 70% των λαθραίων τσιγάρων, που κατασχέθηκαν, μπήκαν στη Βουλγαρία από την Ελλάδα. Πολλές φορές μάλιστα τα τσιγάρα είναι ελληνικών καπνοβιομηχανιών. Όμως, λόγω της αύξησης του ελέγχου των χερσαίων συνόρων από τα τέλη του 2010, οι λαθρέμποροι πλέον χρησιμοποιούν περισσότερο τη θαλάσσια οδό και μέσω της Βορείου Αφρικής διακινούν τα λαθραία εμπορεύματα προς τις νότιες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. έτσι ⯵ τωρινή διαδρομή έχει αλλάξει από το Νότο προς το Βορρά.
 
ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΤΟ ΛΑΘΡΕΜΠΟΡΙΟ;
 
Η διακίνηση λαθραίων τσιγάρων (Cigarette Smuggling) αποτελεί μια δραστηριότητα ολοένα και αυξανόμενου ενδιαφέροντος από τις εγκληματικές ομάδες, λόγω του γρήγορου και υψηλού κέρδους και των χαμηλών ποινών σε περίπτωση σύλληψης των δραστών. Ως χώρες προέλευσης είναι η Κίνα, η πρώην Σοβιετική Ένωση με σημεία μεταφόρτωσης τη Μέση Ανατολή και σημεία διέλευσης τα Δυτικά Βαλκάνια. Χώρες προορισμού είναι τα κράτη-μέλη της Ένωσης με υψηλούς φόρους στον καπνό, όπως οι σκανδιναβικές χώρες, η Γερμανία, η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία. Το λαθρεμπόριο τσιγάρων κινούν και μικρές ομάδες λίγων ατόμων που μεταφέρουν μικρές ποσότητες τσιγάρων στις προσωπικές τους αποσκευές. Το μέγεθος των φορτίων ποικίλλει ανάλογα με το μέσο μεταφοράς (λεωφορείο, τρένο, πλοίο,  εμπορευματοκιβώτια που χωρούν έως και 10.000.000 τσιγάρα). Πριν την είσοδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι εγκληματίες διακινούν τα εμπορεύματα μέσω Ντουμπάι, Jebel Ali (Ηνωμένα Αραβικά Εμιρατα) και Port Said (Αίγυπτος), που είναι ζώνες ελεύθερου εμπορίου, ή μέσω Ινδονησίας, Βόρειες Φιλιππίνες, Κύπρου, όπου δεν ασκούνται ουσιαστικοί έλεγχοι. Κατά τη δεκαετία του 2000 τα τσιγάρα που εισάγονταν λαθραία στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν γνήσια. Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει, καθώς τα περισσότερα λαθραία καπνικά προϊόνταꁱπου φτάνουν στα κράτη μέλη της Ε.Ε. είναι πλαστά. Συγκεκριμένα, να σημειώσουμε ότι τα τσιγάρα που κατάσχονται από τις αρχές είναι τριών τύπων: α) γνήσια τσιγάρα μεγάλων πολυεθνικών εταιριών που εισάγονται στη μαύρη αγορά για να πουληθούν παράνομα, β) «τα φθηνά λευκά» τσιγάρα (cheap whites), που κατασκευάστηκαν με χαμηλό κόστος στην χώρα παραγωγής τους και διακινούνται λαθραία και γ) τα πλαστά τσιγάρα (τα “μαϊμού”).
 
Τρία είδη λαθρεμπορίου τσιγάρων
Ως παράνομο εμπόριο προϊόντων καπνού (tobacco smuggling) θεωρείται:
·η μεγάλης κλίμακας παράνομη διακίνηση και εμπορία καπνού (large scale smuggling)
Είναι η παράνομη μεταφορά και διανομή μεγάλων φορτίων καπνικών προϊόντων, χωρίς να έχει αποδοθεί κανένας φόρος. Στο κύκλωμα εμπλέκονται οι μεγάλες νόμιμες καπνοβιομηχανίες και τα εγκληματικά δίκτυα με τους διάφορους συνδέσμους / ενδιάμεσους, συνενόχους στο ίδιο έγκλημα. Πλαστά ταξιδιωτικά έγγραφα, πλαστές ταινίες πληρωμής φόρων επάνω στα πακέτα τσιγάρων και διεφθαρμένοι δημόσιοι λειτουργοί αποτελούν σημαντικά κομμάτια του παζλ του λαθρεμπορίου τσιγάρων.
·η μικρής κλίμακας παράνομη αγορά και διακίνηση καπνού που υπερβαίνει τους τελωνειακούς κανονισμούς (bootlegging)
Πρόκειται για συμμορίες λίγων ατόμων που αγοράζουν τσιγάρα από χώρες με χαμηλή φορολογία καπνού σε ποσότητες που υπερβαίνουν τα όρια των τελωνειακών κανονισμών και τις εισάγουν παράνομα μεταπωλώντας τες σε πολλαπλάσια τιμή σε γειτονική χώρα με υψηλή φορολογία στον καπνό. Όταν αυτό γίνεται πιο οργανωμένα από πολλά άτομα και πιο συχνά, ονομάζεται «a n t – s m u g g l i n g», που σημαίνει το «λαθρεμπόριο του μυρμηγκιού».
·η παράνομη κατασκευή προϊόντων (illegal manufacturing)
Τσιγάρα που παράγονται αντίθετα με τους φορολογικούς νόμοըς ή τους κανόνες που επιβάλλει το μονοπώλιο.
·Παραγωγή παραποιημένων/πλαστών τσιγάρων (counterfeit) 
Aντίθετα στους νόμους και χωρίς τις απαιτούμενες άδειες καπνοβιομηχανίες στην Κίνα, τη Ρωσία και αλλού κατασκευάζουν πλαστά τσιγάρα που φέρουν την μάρκα επώνυμης εταιρίας, η οποία όμως δεν έχει συναινέσει στην παραγωγή τους. Συνήθως τα προϊόντα αυτά είναι σχεδόν ταυτόσημα με τα αυθεντικά.
 
Παράγοντες που ευνοούν το λαθρεμπόριο τσιγάρων
Η Έλλειψη συστημάτων ασφαλείας στις μεταφορές κάνει άνετη την τροφοδοσία της μαύρης αγοράς με παράνομα τσιγάρα
Η διαφορά στην τιμή των τσιγάρων μεταξύ των χωρών, κάτι που ευνοεί το λαθρεμπόριο μικρών ποσοτήτων και όχι το μεγάλης κλίμακας λαθρεμπόριο.
Η ύπαρξη πολλών αφορολόγητων προϊόντων στο διεθνές εμπόριο δημιουργεί συνθήκες λαθρεμπορίου
Η Ανυπαρξία πόρων για την πρόληψη του εγκλήματος και μακροπρόθεσμης αντεγκληματικής πολιτικής των κρατών διευκολύνει το έγκλημα, καθώς τα αντανα κλαστικά της πολιτείας αντιδρούν μόνο μετά την εμφάνιση ενός περιστατικού λαθρεμπορίου.
Η Διαφθορά σε υψηλά κλιμάκια των αρχών και οι ελαστικές ποινές για τους δράστες. Πολλές χώρες αδυνατούν να αντιμετωπίσουν το λαθρεμπόριο τσιγάρων, διότι απλώς δεν το συγκαταλέγουν στα σοβαρά εγκλήματα, όπως είναι το λαθρεμπόριο όπλων ή φαρμακευτικών παρασκευασμάτων. Έτσι, το λαθρεμπόριο τσιγάρων γίνεται πιο «ελκυστικό» και «ασφαλές» για όσους γνωρίζουν ότι οι πιθανότητες να συλληφθούν, να καταδικαστούν και να φυλακιστούν είναι μηδαμινές.
Η Έλλειψη αποτελεσματικής διεθνούς συνεργασίας και απουσία Πρωτοκόλλου πάταξης του λαθρεμπορίου τσιγάρων. 
Η εμπλοκή των μεγάλων καπνοβιομηχανιών 
 
Τα μεγάλα εγκληματικά δίκτυα λαθρεμπορίου καπνού λειτουργούν με ένα πολύ έξυπνο τρόπο διανομής τσιγάρων σε τοπικό και διεθνικό επίπεδο. Η ανεπαρκής έλλειψη ελέγχου στα διεθνή ύδατα αλλά και στις συνοριακές γραμμές επιτρέπει την απροκάλυπτη αφορολόγητη διακίνηση τσιγάρων. Τα τελευταία χρόνια εκδικάζονται υποθέσεις λαθρεμπορίου όπου κύριοι δράστες είναι οι ίδιες οι καπνοβιομηχανίες (R,J,Reynolds Tobacco Company, Japan Tobacco, British American Tobacco, Philip Morris) και στις οποίες επιβλήθηκαν μεγάλα πρόστιμα. Έτσι, αποκαλύφθηκε πως οι εταιρίες χρησιμοποιούν τους λεγόμενους middle-men (ενδιάμεσοι διαμεσολαβητές), επιχειρηματίες υψηλού μορφωτικού επιπέδου που αγοράζουν τεράστιες ποσότητες από τις εταιρίες και μέσω πλοίων ή φορτηγών επανεισάγουν τα φορτία στην μαύρη αγορά της ίδιας χώρας. Επίσης, έγινε γνωστό πως 씰ι μεγάλες εταιρίες μέσω του λαθρεμπορίου διοχετεύουν στη μαύρη αγορά νέες μάρκες, απευθυνόμενοι σε ολοένα και νεότερους πελάτες με σκοπό να κατατροπώσουν έτσι τους ανταγωνιστές τους, οι οποίοι τελικά θα εμπλακούν στο ίδιο σύστημα της παράνομης διακίνησης και εμπορίας, προκειμένου αυξήσουν τα κέρδη τους. Η Κίνα σήμερα έχει γίνει παγκοσμίως ο μεγαλύτερος προμηθευτής πλαστών τσιγάρων με ετήσια παραγωγή 200 δισεκατομμύρια τσιγάρα. Ολόκληρα πλοιάρια με το παράνομο εμπόρευμα γνωστών εταιριών καμουφλαρισμένα σε κινέζικα παιχνίδια, ρούχα ή έπιπλα ταξιδεύουν στους ωκεανούς και τα πελάγη για καταλήξουν στα λιμάνια μεγάλων χωρών ή στις προβλήτες της δικής μας μικρής αλλά σημαντικής χώρας. Η αμέσως μεγαλύτερη εταιρία παραγωγής παράνομων τσιγάρων είναι Jin Ling cigarettes με έδρα το Καλίνιγραντ της Ρωσίας, η οποία και προκαλεί απώλεια εσόδων στην ΕΕ πάνω από 700 εκατομμύρια ευρώ!
 
 
“In Transit”
Οι λαθρέμποροι εκμεταλλεύονται ένα “in transit” σύστημα που χρησιμοποιείται στις ζώνες ελεύθερου εμπορίου και άλλα ναυτιλιακά κέντρα, όπου επιτρέπεται η προσωρινή αναβολή πληρωμής φόρων, όσο το φορτίο βρίσκεται στο δρόμο για μια Τρίτη χώρα. Έτσι, φορτία τεράστιων ποσοτήτων παραμένουν για  εβδομάδες στον Παναμά ή στο Ντουμπάι μέχρι να πωληθούν  και να διοχετευθούν στις παράνομες αγορές. Λόγω των ελαστικών ελέγχων τα φορτία αλλάζουν πολλούς αγοραστές και «χάνονται» στη διαδρομή χωρίς να φτάνουν ποτέ στον προκαθορισμένο προορισμό τους. περιπλέκοντας πιο πολύ τον εντοπισμό τους από τις Αρχές. Μερικές φορές, τα εμπορευματοκιβώτια πωλούνται παράνομα και στη θάλασσα, σε μικρότερα πλοιάρια που τα βγάζουν στην ακτή. Στα Βαλκάνια μεταφορτώνονται σε φορτηγά ή αυτοκίνητα που διασχίζουν τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με προορισμό την Βουλγαρία, το Λονδίνο, τη Γερμανία ή άλλες χώρες.
 
Καπνός, φόροι, λαθρεμπόριο: Ποια η μεταξύ τους σχέση;
Είναι γνωστό ότι  το κάπνισμα παίζει σημαντικό ρόλο στην οικονομία μιας κοινωνίας και ότι το κράτος εισπράττει μεγάλα ποσά από τη φορολόγηση του καπνού και των προϊόντων του. Το 9% των φορολογικών εσόδων της χώρας μας προέρχεται από τη φορολόγηση προϊόντων καπνού. Ενώ, λοιπόν, η φορολόγηση των τσιγάρων αποτελεί πλούσια πηγή εσόδων του Προϋπολογισμού, η επιβάρυνση της οικονομίας από τις συνέπειες του καπνίσματος περιλαμβάνει όχι μόνο το κόστος θεραπείας από ασθένειες που οφείλονται στο κάπνισμα, αλλά και άλλα κόστη όπως η απώλεια ημερών εργασίας και οι δαπάνες κοινωνικής ασφάλισης. Το σίγουρο πάντως είναι πως η τιμή των τσιγάρων έχει μεγάλη επίδραση επί της κατανάλωσης τους. Υψηλή φορολόγηση αποσκοπεί και στη μείωση της κατανάλωσης. Ενδεικτικά το 2005, τα έσοδα από τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης Καπνού στην Ελλάδα (περίπου 2,2 δις ευρώ) αντιστοιχούσαν περίπου στο 27% των δαπανών της στον τομέα της υγείας (περίπου 8,2 ευρώ). Βέβαια, υπάρχει και η αντίθετη άποψη, όπως εκείνη του Γ. Μπλέτσα, γενικού διευθυντή της Japan Tobacco International (Winston,Camel,Silc Cut, Glamour, κ.ά.), που πιστεύει πως έχουμε «έκρηξη» λαθρεμπορίου, καθώς  «η Ελλάδα έχει την υψηλότερη φορολογία στην Ευρώπη. Ο ΕΦΚ στα ‘έτοιμα’ τσιγάρα ανέρχεται στο 67% και στο λεπτοκομμένο καπνό για στριφτά τσιγάρα στο 69%. Υπολογίζεται, δηλαδή, πως για κάθε πακέτο τσιγάρων ή καπνού για στριφτά ο φόρος κυμαίνεται πλέον από 85% έως 88% της τιμής που πληρώνει ο καταναλωτής». Επίσης, ο ίδιος πιστεύει πως το κράτος θα χάσει έσοδα 160 εκατ. ευρώ για κάθε 1 δισ. τσιγάρα που χάνονται από τη νόμιμη αγορά και 55 εκατ. ευρώ για κάθε 1 δισεκατομμύριο «ακριβά» και δημοφιλή τσιγάρα που υποκαθίστανται από φθηνά. Η λύση, λοιπόν, που προτείνει και η οποία εφαρμόζεται ήδη σε άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε. αφορά στη σύγκλιση των τιμών των προϊόντων καπνού. Ωστόσο, πρόσφατα στοιχεία δείχνουν πως τα μεγαλύτερα ποσοστά λαθρεμπορίου τσιγάρων εμφανίζονται  στα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη με τους χαμηλότερους φόρους (Ισπανία, Ιταλία) και τα χαμηλότερα κατά κεφαλήν εισοδήματα (16,8%). Αντίθετα, στις χώρες με υψηλά εισοδήματα το παράνομο εμπόριο διατηρεί χαμηλό ποσοστό (9,8%)!
 
 
ΟΙ αρνητικες συνεπειεσ του λαθρεμποριου και η αντιμετωπιση του 
 
Οι επιπτώσεις του λαθρεμπορίου τσιγάρου στην οικονομία και την υγεία
Τα δισεκατομμύρια λαθραίων τσιγάρων που πωλούνται στη μαύρη αγορά  βλάπτουν την οικονομική ευημερία και την υγεία του κοινωνικού συνόλου για τους εξής λόγους:
η διαφυγή αποπληρωμής δασμών στερεί από τα κράτη πολλά έσοδα τα οποία ειδάλλως θα χρησιμοποιούνταν για την ενίσχυση των συστημάτων ελέγχου και πάταξης του λαθρεμπορίου και για την στήριξη προγραμμάτων κοινωνικής υγείας, βλάπτει το ενδιαφέρον για νόμιμη επιχειρηματική δραστηριότητα και στο επίπεδο της λιανικής πώλησης η μείωση στις τιμές των τσιγάρων ως αποτέλεσμα ανταγωνισμού των εταιριών στη μαύρη αγορά αυξάνει την κατανάλωση, κάνει τον καπνό διαθέσιμο στο νεαρό πληθυσμό και στις οικονομικά ασθενείς κοινωνικές τάξεις, που σε αντίθετη περίπτωση θα σκέφτονταν σοβαρά να το κόψουν. Ως εκ τούτου ζημιώνεται σοβαρά υγεία του πληθυσμού.
 
Επίσης, μία αφανής αλλά σημαντική παράμετρος του λαθρεμπορίου είναι η οικονομική στήριξη των κυκλωμάτων οργανωμένου εγκλήματος, καθώς αποκομίζουν τεράστια χρηματικά κέρδη από τα τσιγάρα, με τα οποία παροχετεύουν άλλες εγκληματικές ενέργειες ή δράσεις (ναρκωτικά, όπλα, εμπόριο γυναικών)
 
Για τη θεραπεία ασθενειών που οφείλονται στο κάπνισμα δαπανώνται τεράστια ποσά ετησίως, που είναι πολλαπλάσια των ετησίων εσόδων από τη φορολόγηση του καπνού. 
 
Έ ρ ε υ ν ε ς
 
Σύμφωνα με έρευνα του 2008 στη Μεγάλη Βρετανία το λαθρεμπόριο καπνού προκαλεί περίπου 4.000 θανάτους κάθε χρόνο. Αυτό υπολογίστηκε ως εξής. Αν δεν υπήρχε λαθρεμπόριο, το οποίο ρίχνει και τις τιμές των τσιγάρων, ο νόμιμος καπνός θα κόστιζε περίπου 12% παραπάνω από τη σημερινή τιμή. Έτσι, στατιστικά περίπου 5-8% των καπνιστών θα σταματούσε το κάπνισμα, άρα σχεδόν 4.000 άνθρωποι θα γλίτωναν το θάνατο. 
 
Σε παγκόσμιο επίπεδο έχουμε τα εξής στοιχεία: ένας στους δέκα ενήλικες πεθαίνει πρόωρα από ασθένειες που σχετίζονται με το τσιγάρο (εμφράγματα, εγκεφαλικά, καρκίνος του πνεύμονα) και υπολογίζεται ότι μέχρι το 2030 θα πεθαίνουν περίπου 8 εκατομμύρια άνθρωποι κάθε χρόνο, 80% των οποίων στις φτωχές, αναπτυσσόμενες χώρες, που αποτελούν την νέα αγορά των καπνοβιομηχανιών. Μέσα στον 21ο αιώνα οι ειδικοί λένε ότι θα πεθάνουν περίπου 1 δισεκατομμύριο καπνιστές.  
 
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Καταπολέμηση της Απάτης σε πόνημά της για το Σχέδιο Δράσης ενάντια στο Λαθρεμπόριο Τσιγάρων και Αλκοόλ στα ανατολικά ευρωπαϊκά σύνορα αναφέρει πως η κατανάλωση καπνού στις συνοριακές περιοχές έχει αυξηθεί κατά 90%! 
 
Έρευνα από το Κέντρο για την Οικονομία της Υγείας στο Πανεπιστήμιο του York έδειξε ότι οι δαπάνες θεραπείας ασθενειών που προκαλεί το κάπνισμα ανέρχονται σε περίπου 1,5 δισεκατομμύρια το χρόνο. Άλλες δαπάνες περιλαμβάνουν την πληρωμή ασθένειας ή ανικανότητας για όσους υποφέρουν από ασθένειες που προκαλεί το κάπνισμα και η πληρωμή συντάξεων και άλλων οικογενειακών δαπανών κοινωνικής ασφάλισης υπέρ των προστατευομένων μελών αυτών που πεθαίνουν λόγω καπνίσματος. 
 
 
Διακίνηση Καπνικών Προϊόντων (από 01-01-2011 έως 21-07-2011)

Α/ΑΚΑΤΑΣΧΕΘΕΝΤΑ ΜΕΣΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣΣΗΜΑΙΑ ΠΛΟΙΟΥ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΣΙΓΑΡΩΝ ΣΕ ΠΑΚΕΤΑΔΙΑΦΥΓΟΝΤΕΣ ΔΑΣΜΟΙ (ΣΕ ΕΥΡΩ)   
1.M/V TOMΚOΒΟΛΙΒΙΑΣ2.202.5006.888.237,77   
2.M/V RAZVEDCHIKIΟΥΚΡΑΝΙΑΣ968.3802.984.173,61   
3.M/V ADELAIDA MΚΟΜΟΡΕΣ2.197.5007.000.831,19   
4.M/V GENERAL ARSHINTSEVΟΥΚΡΑΝΙΑΣ2.016.5006.000.000,00   
5.M/V SNEZHURAΟΥΚΡΑΝΙΑΣ1.449.3204.622.864,01   
6.M/V ELIZABETHΒΟΛΙΒΙΑΣ1.350.0005.453.287,75   
7.M/V ALTAIRΣΑΟ ΤΟΜΕ1.496.1104.572.000,00   
8.M/V INAΚΟΜΟΡΕΣ1.500.0004.500.000,00   
9.M/V RESTAΤΑΝΖΑΝΙΑΣ1.020.0003.000.000,00   
10.19 Φ/Γ ΟΧΗΜΑΤΑ—-2.984.1368.638.155,87   
11.8 ΙΧΕ ΟΧΗΜΑΤΑ—-      4.169     10.773,46   
 
ΣΥΝΟΛΟ17.184.00553.670.323,66   
 
Άτομα που σχετίζονται με τις υποθέσεις και έχουν συλληθεί:132 
 
Η Δράση του Λιμενικού Σώματος-Ελληνικής Ακτοφυλακής
 
Μόνο για τον Οκτώβριο του 2011 η Διεύθυνση Ασφάλειας εξιχνίασε την εμπλοκή 47 ατόμων σε 4 υποθέσεις λαθρεμπορίου τσιγάρων, όπου κατασχέθηκαν 4.255.850 (ΠΑΚΕΤΑ), 2 Φ/Γ, 3ΙΧΕ, 1 τροχόσπιτο. Συγκεκριμένα, σε μία επιχείρηση εντοπίστηκε Φ/Γ «CAPTAIN HANA» σημαίας Βολιβίας να εκφορτώνει τις πρώτες πρωινές ώρες της 13-10-2011 μεγάλες ποσότητες λαθραίων τσιγάρων στα Λουτρά Ωραίας Ελένης σε φορτηγό όχημα. Στο πλοίο βρέθηκαν 6.000 χαρτοκιβώτια λαθραίων τσιγάρων διαφόρων επωνυμιών (περίπου 60.000.000 σιγαρέτα), ενώ οι διαφυγόντες δασμοί υπολογίζονται ότι ξεπερνούν τα 9.500.000,00 €. Από τους τριάντα δύο (32) συνολικά συλληφθέντες, οι εννέα (09) αποτελούσαν το αλλοδαπό πλήρωμα του πλοίου, ένας (01) ημεδαπός επέβαινε επ’ αυτού, ενώ οι υπόλοιποι είκοσι δύο (22) (εκ των οποίων 4 ημεδαποί) συνελήφθησαν στην ξηρά ως συνεργοί.  Συνολικά, κατά την διάρκεια 13 μηνών (Σεπτέμβριος 2010-Νοέμβριος 2011) οι αρμόδιες υπηρεσίες διεξήγαγαν μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων που είχαν ως αποτέλεσμα τις συλλήψεις 243 ατόμων και  την κατάσχεση 26.660.158 πακέτων τσιγάρων, 15 Φ/Γ πλοίων, 27 Φ/Γ και ΗΜΦ/Γ  οχημάτων, 14 ΙΧΕ, ενώ το ύψος των διαφυγόντων δασμών υπολογίζεται σε 84.140.514,81 ευρώ! 
 
Αναγκαία Αντεγκληματική Πολιτική και Δράση
 
Η Ε.Ε. έχει συνάψει συμφωνία το 2004 με την Philip Morris International (Marlboro, Chesterfield, Virginia Slim), το 2007 με την Japan Tobacco International και το 2010 με τις Βritish Αmerican Τobacco (Dunhill, Kent, Lucky strike, Pall Mall, Peter Styvesant, Rothmans) και Imperial Tobacco (Davidoff, Gauloises, West, DRUM, RIZZLA), όπου υποχρεούνται να παρέχουν πληροφορίες άμεσα (online) στις Τελωνειακές Υπηρεσίες σχετικά με τους «εργολάβους» με τους οποίους συνάπτουν συμφωνίες αγοράς-πώλησης και διακίνησης τσιγάρων.
 
Ωστόσο, τίποτα δεν θα βοηθούσε περισσότερο από ένα Διεθνές Σύμφωνο Καπνού, το οποίο θα εντατικοποιούσε την διεθνή συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών για το λαθρεμπόριο και θα ενέτεινε τις περιοριστικές πολιτικές στις πολύ-εθνικές και μη καπνοβιομηχανίες κυρίως κατά την προμηθευτική διαδικασία. 
 
Επιπλέον, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο κρίνεται απαραίτητη η πρόσληψη τελωνειακών υπαλλήλων, ειδικών ερευνητών και αναλυτών, η αγορά και τοποθέτηση σκάνερ στα λιμάνια και τους συνοριακούς σταθμούς των χωρών, προκειμένου γίνονται πιο ασφυκτικοί οι έλεγχοι των λαθραίων εμπορευματοκιβωτίων που μετακινούνται δια-συνοριακά. Έπειτα, και στο ίδιο πνεύμα να υπογραφούν συμφωνίες μεταξύ των Βαλκανικών κρατών και να γίνεται ανταλλαγή Αξιωματικών – Συνδέσμων για μεγαλύτερη και πιο αξιόπιστη ροή πληροφοριών και έγκαιρων επιχειρησιακών δράσεων με παράλληλη στήριξη των Αρχών με κατάλληλα κτίρια, εξοπλισμό, τεχνική βοήθεια και διηνεκή εκπαίδευση. 
 
Επίσης, κάθε χώρα που πλήττεται από το λαθρεμπόριο θα πρέπει να εισάγει νομοθετικά αυστηρότερες ποινές όχι μόνο στους διακινητές αλλά και στις καπνοβιομηχανίες που διευκολύνουν το λαθρεμπόριο (με την μορφή προστίμων αξίας πολλών εκατομμυρίων ευρώ). 
 
Τέλος, καλό είναι να ενισχυθούν τα αντι-κίνητρα κατανάλωσης καπνού και η ενημέρωση της κοινής γνώμης για τις μεγάλες απώλειες εσόδων του κράτους και τις αντίστοιχες επιπτώσεις στους ίδιους τους φορολογούμενους και καταναλωτές, ώστε το λαθρεμπόριο να γίνει λιγότερο επικερδές. 
 
Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια προσπάθεια καταπολέμησης της κατανάλωσης μέσω της αρνητικής επιρροής των πακέτων τσιγάρων. Υποχρεωτικές εικονογραφικές προειδοποιήσεις και στις δύο μεριές του πακέτου για τις βλαβερές συνέπειες του τσιγάρου και αφαίρεση οποιουδήποτε χρώματος, εικόνας που θα μειώσει την ελκυστικότητα του πακέτου τσιγάρων θεωρούνται από ερευνητές ότι θα μειώσουν δραστικά τα ποσοστά κατανάλωσης. Πρωτοπόρες χώρες σε αυτό είναι η Ουρουγουάη και η Βραζιλία, καθώς 80% του πακέτου τσιγάρων έχει εικόνες από εγκέφαλους που αιμορραγούν και νεκρά έμβρυα! Επιπλέον, ένα καλό και πρόσφατο παράδειγμα είναι ο νόμος του Αυστραλιανού Κοινοβουλίου που επιβάλλει ένα θολό καφε-πράσινο πακέτο για όλες τις μάρκες τσιγάρων με γραφικά και προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο της υγείας! Οι αντιδράσεις βέβαια τόσο των καπνοπαραγωγών χωρών (Νικαράγουα, Δομινικανή Δημοκρατία, Ουκρανία) όσο και των μεγάλων καπνοβιομηχανιών (Philip Morris, ΒΑΤ και Imperial Tobacco) ήταν και άμεσες και έντονες, καθώς δήλωσαν πως θα προσβάλλουν το νόμο στο Ανώτατο Δικαστήριο της Αυστραλίας! Από την άλλη μεριά ο Υπουργός Υγείας Νικολά Ρόξον σχολίασε με την εξής δήλωση: «Εκείνοι πολεμούν να προστεύσουν τα κέρδη τους, εμείς πολεμάμε να προστατεύσουμε ζωές»!
 
Πώς ορίζεται νομικά το λαθρεμπόριο;
Το λαθρεμπόριο γίνεται κυρίως σε είδη υποκείμενα σε βαρείς δασμούς, ή φόρους  κατανάλωσης, σε τυχόν είδη μονοπωλίου, σε αρχαιότητες, καθώς και σε απαγορευμένα είδη εμπορίας, ή εισαγωγής. Τέτοια για παράδειγμα είναι πάσης φύσεως αντικείμενα πολυτελείας, κοσμήματα, ποτά, γούνες, αυτοκίνητα, καπνός, τσιγάρα, πετρέλαιο κ.λπ. ή απαγορευμένα ελεύθερης εμπορίας είδη όπως  όπλα,  ναρκωτικά,  εκρηκτικά  κ.λπ. 
 
Κάθε παράβαση τελωνειακής νομοθεσίας δεν συνιστά απαραίτητα και λαθρεμπορία, όπως συμβαίνει αντίθετα. Όταν για παράδειγμα διαπιστωθεί καταστρατήγηση των τελωνειακών νόμων, εξ οποιασδήποτε αιτίας, όπου και σαφώς δεν συνυπάρχει δόλος, τότε βεβαιώνεται υπό του αρμοδίου οργάνου τελωνειακή παράβαση η οποία και επισύρει στο δράστη μόνο πρόστιμο. Η τελωνειακή παράβαση διαφέρει της λαθρεμπορικής παράβασης που επισύρει επιπρόσθετα κατασχέσεις και ποινική δίωξη του δράστη.
 
Κατά το άρθρο 100 παρ. 1 του ν. 1165/1918 “περί Τελωνειακού Κώδικος, όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 του Α.Ν. 2081/1939, λαθρεμπορία είναι και “πάσα οιαδήποτε ενέργεια, που αποσκοπεί να στερήσει το Ελληνικό Δημόσιο από τους δασμούς, τέλη και δικαιώματα που εισπράττονται από αυτό, επί των εισαγομένων από την αλλοδαπή, ή εξαγομένων εμπορευμάτων και αν ακόμη αυτά εισπράχθηκαν σε χρόνο διαφορετικό από εκείνο που ορίζεται από το νόμο. Κατά τη διατύπωση του άρθρου 155 παρ. 1 β, του ν. 2960/2001 (Εθνικός Τελωνειακός Κώδικας), λαθρεμπορία είναι και “πάσα οιαδήποτε ενέργεια, που αποσκοπεί να στερήσει το Ελληνικό Δημόσιο ή την Ευρωπαϊκή Ένωση των υπ’ αυτών εισπρακτέων δασμών, φόρων και λοιπών επιβαρύνσεων από τα εισαγόμενα ή τα εξαγόμενα εμπορεύματα και αν ακόμη αυτά εισπράχθηκαν κατά χρόνο και τρόπο διάφορο από εκείνο που ορίζει ο νόμος. 
 
Επίσης, ως λαθρεμπορία θεωρείται, πλην άλλων, και η αγορά, πώληση και κατοχή εμπορευμάτων που εισήχθησαν ή τέθηκαν σε κατανάλωση κατά τρόπο που συνιστά το αδίκημα της λαθρεμπορίας. Στην τελευταία αυτή μορφή καθιδρύεται αυτοτελής νομοτυπική μορφή του εγκλήματος της λαθρεμπορίας, του οποίου η αντικειμενική υπόσταση συνίσταται στην αγορά, πώληση ή κατοχή από πρόσωπα, εκτός του εισαγωγέα, εμπορευμάτων που υπόκεινται σε εισαγωγικό δασμό, τέλος, φόρο δικαίωμα, που έχουν εισαχθεί εντός των συνόρων του Ελληνικού Κράτους, χωρίς άδεια της τελωνειακής αρχής, υποκειμενικώς δε για τη στοιχειοθέτηση του αδικήματος αυτού στην περίπτωση αυτή του εγκλήματος της λαθρεμπορίας, απαιτείται δόλος που συνίσταται στη γνώση, κατά τον κρίσιμο χρόνο του υπαιτίου ότι το εμπόρευμα που αγόρασε, πώλησε ή κατέχει είναι προϊόν λαθρεμπορίας, κατά την πιο πάνω έννοια, καθώς και τη θέληση αυτού να αποστερήσει το Ελληνικό Δημόσιο από τον οφειλόμενο δασμό, τέλος ή δικαίωμα. Επομένως, έγκλημα λαθρεμπορίας υφίσταται και μόνο επί κατοχής ορισμένου λαθρεμπορεύματος, εφόσον ο κάτοχος γνωρίζει την λαθρεμπορική του προέλευση, χωρίς να απαιτείται άλλο στοιχείο.
 
Βιβλιογραφία
1.Georgios A. Antonopoulos, Cigarette smuggling: a case study of a smuggling network in Greece, 
European Journal of  Crime, Criminal Law and Criminal Justice, 14 (3), pp.239-255
2.European Commission Anti-Fraud Strategy, Action Plan to fight against smuggling of cigarettes
and alcohol along the EU Eastern border, {COM(2011)376 final}
3.Hana Ross Luk Joossens Martin Raw David Merriman, How Eliminating the Global Illicit 
Cigarette Trade Would Increase Tax Revenue and Save Lives, International Union Against Tuberculosis and Lung Disease; 2009.
4.ec.europa.eu/anti_fraud/reports/olaf/2010/OLAF-REPORT.pdf 
5.Στατιστικά στοιχεία Διεύθυνσης Ασφάλειας ΛΣ-ΕΛ.ΑΚΤ,www.hcg.gr
6.World Health Organization/ Framework Convention On Tobacco Control: www.who.int/fctc/en,
Κάντε Κλικ για να σχολιάσετε

Αφήστε μια Απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Διαβαστηκαν Πολυ

Vapour2SmokePro Cash & Carry
To Top